|
|
 |
|
|
|
|
|
|
Postoperatieve pijnstilling bij het paard |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
Ontwikkeling
in de
(postoperatieve pijnstilling) bij het paard
Dr. Paul van Dijk, Sectie Anesthesiologie, Hoofdafdeling
gezondheidszorg paard, Faculteit Diergeneeskunde, UU
Bij de mens is genoegzaam bekend, dat postoperatieve pijn het
geestelijk en lichamelijk herstel na een operatie negatief kan
beïnvloeden. Welke rol postoperatieve pijn bij het paard
speelt is niet echt bekend. Dat paarden na een operatie pijn
hebben is zeker. In welke mate een paard pijn heeft en hoe een
paard pijn "ervaart" zijn zaken, die binnen de veterinaire
anesthesiologie steeds meer onderwerp zijn van onderzoek.
Ondanks het ontbreken van onderbouwde kwalitatieve en kwantitatieve
gegevens is wel duidelijk, dat gerichte pijnbestrijding bij
paarden in de peri- en postoperatieve fase een waarneembaar
positief effect heeft. Althans wanneer gekeken wordt naar, overigens
subjectieve zaken, zoals gedrag en eetlust.
In vergelijk tot de mens en in mindere mate tot de hond lijken
de mogelijkheden voor pijntherapie bij het paard in eerste beschouwing
niet groot. Veelal wordt alleen gedacht aan orale of parenterale
toediening van een NSAID, soms wordt een opioïd gebruikt.
(*)
(*) <
Analgesia. Jane Owens Clark and Terrence P. Clark, Veterinary
Clinics of North America Equine Practice, 15;705-723, 1999>
Technieken voor pijntherapie
Hoe meer echter het bewustzijn groeit, dat pijn, pijnbeleving
en pijngedrag bij het paard gedifferentieerd zijn, des te groter
wordt de behoefte aan gedifferentieerde pijntherapie. In deze
benadering passen andere technieken, zoals epidurale toediening
van analgetica, maar ook het gebruik van moderne farmaca of
combinaties van farmaca met een analgetisch en/of sedatief effect.
In enkele publicaties wordt de epidurale toediening via een
dauer-catheter van een opioïd al dan niet in combinatie
met een alpha2-agonist beschreven bij paarden na een pijnveroorzakende
ingreep. (*)
(*) <
Use of epidural morphine to relieve pain in a horse. Alexander
Valverde, Christopher B. Little, Doris H. Dyson, Catherine H.
Motter, Can Vet J; 31,1990>
De farmaca werden toegediend wanneer de behandelend dierenarts
het nodig achtte, maar ook via een continu-infuus. De resultaten
gezien als pijntherapie waren matig tot redelijk. De uitvoerbaarheid
van de methode als zodanig geeft nogal wat problemen en lijkt
vooralsnog voorbehouden aan zeer goed geoutilleerde klinieken.
Fentanylpleisters
Een interessante ontwikkeling is de toepassing van fentanylpleisters
bij paarden voor langdurige pijntherapie. Deze methode wordt
bij de mens al langer toegepast. Hoewel het een eenvoudige methode
lijkt, zijn er bij toepassing bij mensen toch duidelijke bezwaren
gebleken. Er wordt pas na 12 tot 24 uur een constante bloedspiegel
bereikt, zodat in de beginfase een bijkomende pijnstilling moet
worden gegeven.
De werkingsduur van een pleister bedraagt 72 uur. Voor het analgetische
effect kan tolerantie optreden. Hierdoor is het mogelijk, dat
het analgetisch effect van een pleister soms al na 48 uur verminderd
is en de pleister eerder verwisseld moet worden. Door de depotvorming
van fentanyl in het onderhuidse vet zal, na het verwijderen
van de pleister, het effect nog zeker 20 uur aan kunnen houden.
De stuurbaarheid van de therapie is door deze farmacon-gebonden
eigenschappen niet eenvoudig. Daarbij kunnen andere factoren,
zoals de omgevingstemperatuur, het effect van de pleister beïnvloeden.
Hoe deze bevindingen bij de mens ook bij het paard van invloed
zijn op de toepasbaarheid van fentanylpleisters zal moeten blijken.
De eerste berichten over fentanylpleisters bij het paard (nog
geen publicaties) zijn niet negatief, maar gericht onderzoek
is nodig, voordat de methode als therapie geadviseerd kan worden.
Keuzemogelijkheid op dit moment erg beperkt
Uit bovenstaande blijkt, dat er veel belangstelling is voor
pijntherapie bij het paard, waarbij zowel de te gebruiken farmaca,
als de methode moeten worden bezien. Een bijkomend probleem
is de wet- en regelgeving ten aanzien van het gebruik van diergeneesmiddelen.
Hierdoor is de keuzemogelijkheid op dit moment erg beperkt.
Vooruitlopend op (gehoopte) versoepeling van de regels zal het
onderzoek in het kader van pijnbestrijding bij het paard zich
richten op doelmatigheid van de therapie met gebruikmaking van
de meest geëigende farmaca en methodes. Ook binnen de discipline
anesthesiologie van de faculteit der Diergeneeskunde wordt onderzoek
gedaan naar het fenomeen pijn bij dieren en hoe daar mee om
te gaan. Momenteel is dit onderzoek gericht op de hond en het
paard. Interessante ontwikkelingen, ook vanuit andere (buitenlandse)
onderzoeksgroepen zullen op deze website geplaatst worden.
Literatuur
< Analgesia. Jane Owens Clark and
Terrence P. Clark, Veterinary Clinics of North America Equine
Practice, 15;705-723, 1999>
< Use of epidural morphine to relieve
pain in a horse. Alexander Valverde, Christopher B. Little,
Doris H. Dyson, Catherine H. Motter, Can Vet J; 31,1990>
< Efficacy of an Epidural Combination
of Morphine and Detomidine in Aleviating Experimentally Induced
Hindlimb Lameness in Horses. Annette M. Sysel, R. Scott Pleasant,
John D. Jacobson, H. David Moll, Paula D. Modransky, Lorin D.
Warnick, D. Phillip Sponenberg, and Peter Eyre, Veterinary Surgery,
25:511-518, 1996>
< Evaluation of the analgesic effects
of epidurally administered morphine, alfentanil, butorphanol,
tramadol, and U50488H in horses. Natalini CC, Robinson EP, Am
J Vet Res 61:1579-86, 2000>
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
